Misyonlar

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA)

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) üye ülkelere akran gözden geçirmesi ve tavsiye niteliğini taşıyan çeşitli hizmetler vermektedir. UAEA uzmanları tarafından yönlendirilen ve uluslararası uzmanlardan oluşan ekipler, ulusal uygulamaların UAEA standartları ile uyumluluğunu gözden geçirmekte ve tavsiyelerde bulunmaktadır. Bu hizmetler UAEA’nın uzmanlık alanına giren nükleer güvenlik, nükleer emniyet ve güvence gibi alanlar ile radyasyon uygulamalarındaki güvenlik ve emniyet hususlarını kapsamaktadır. UAEA’nın bu hizmetleri sadece düzenleyici kuruluşlara değil yetkilendirilen kişilere de sağlanmaktadır.

Ülkemiz ve Kurumumuz bugüne kadar INIR, SEED, IPPAS, IRRS ve ISSAS misyonlarını almış olup EPREV misyonunun hazırlık çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca ülkemiz NDK uzmanları aracılığı ile diğer ülkelerde gerçekleştirilen çeşitli misyonlara uzman seviyesinde katılım sağlayarak UAEA’ya destek vermektedir.


INIR (Integrated Nuclear Infrastructure Review: Nükleer Altyapı Gözden Geçirme) misyonu UAEA üyesi devletlere nükleer enerji çalışmalarının başlatılması için ulusal altyapılarının durumunu değerlendirmelerinde yardımcı olan bütünsel bir gözden geçirmedir. UAEA’nın koordinasyonunda özellikle nükleer altyapı geliştirme konularında uzmanlaşmış uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından ev sahibi ülkede gerçekleştirilen gözden geçirme, güvenli ve sürdürülebilir bir nükleer enerji programı geliştirmek için gereken kapsamlı altyapıyı içermektedir. Misyon kapsamında ülkelerden kendi öz değerlendirmelerini bağımsız ve objektif bir şekilde gerçekleştirmeleri beklenilmektedir.

INIR Misyonu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine 04-14 Kasım 2013 tarihleri arasında Ankara’da gerçekleştirilmiş ve UAEA uzmanları tarafından ülkemizce hazırlanan öz değerlendirme raporu gözden geçirilmiştir. Bu çalışma sonucunda uzmanların ülkemiz için belirledikleri tavsiye ve önerilerin yer aldığı bir Misyon raporu hazırlanmış ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına sunulmuştur. Söz konusu misyon çalışmalarına Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) paydaş kurum olarak katkı sağlamıştır.

SEED, UAEA tarafından sahaya özgü dış ve iç tehlikeleri göz önünde bulundurarak nükleer tesisler için saha seçimi, saha değerlendirmesi ve yapı, sistem ve bileşen tasarımlarının farklı aşamalarında üye ülkelere yardımcı olmak üzere tasarlanmış bir hizmettir.

Üye ülkenin resmi talebi üzerine SEED, doğal ve insan kaynaklı tehlikelerin yanı sıra diğer tehlikelere karşı da saha değerlendirmesi ve güvenlik tasarımı dahil bağımsız bir inceleme sunmaktadır.

SEED misyonu ülkemiz tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Misyona ilişkin Takip Misyonu (Follow-up) ise 2021 yılı Mayıs ayında gerçekleştirilmiştir.

Nükleer ve diğer radyoaktif maddeler ile bu tür malzemeleri kullanan tesis ve faaliyetlerin hırsızlık ve sabotajdan korunması amacıyla talep üzerine devletleri destekleyen Uluslararası Fiziksel Koruma Danışma Servisi (IPPAS) Misyonu, devletlere, ulusal nükleer emniyet rejimlerini, sistemlerini ve önlemlerini güçlendirmelerinde yardımcı olmaktadır.

IPPAS misyonu, yasal ve düzenleyici çerçevenin ulusal düzeyde gözden geçirilmesini ve mevcut ulusal nükleer emniyet rejimi ile nükleer emniyete ilişkin sistemlerin ve uygulamaların ilgili uluslararası araçlar ve UAEA nükleer emniyet Kılavuz Dokümanları ile karşılaştırılmasını içermektedir.

Kurumumuz IPPAS misyonunu 2021 yılında almıştır.

IRRS misyonu, üye ülkelerin nükleer, radyasyon, radyoaktif atık ve taşıma güvenliğine ilişkin düzenleyici altyapılarının UAEA güvenlik standartları ile uyumunun gözden geçirilmesi ve güçlendirilip geliştirilmesine yönelik tavsiyelerde bulunmayı hedeflemektedir.

NDK, IRRS misyonunu almak üzere başvuruda bulunmuş ve planlama ve uygulama süreci 2021 yılında başlamıştır. Hazırlık çalışmaları kapsamında IRRS Türkiye misyonuna yönelik olarak UAEA ekibi oluşturulmuş ve ekip çalışmalarına başlamıştır. Bu sürece paralel olarak NDK uzmanları tarafından UAEA güvenlik standartlarına uyum açısından öz-değerlendirme süreci yürütülmüş ve tamamlanmıştır. Öz-değerlendirme bulgularının analizi ve GZFT yaklaşımı ile farkların giderilmesine yönelik eylem planı hazırlanmıştır.

IRRS Türkiye uygulama takvimine göre 2022 yılı Mart ayında UAEA ve uluslararası ekibin yönetimi ile yapılmış olan bir ön toplantıda ön bulgular tartışılmış, Haziran ayında ulusal raporumuz tamamlanarak IRRS ekibine gönderilmiştir. IRRS ekibi 2022 yılı Eylül ayının ilk yarısında ülkemizde gerçekleştirdiği toplantılarla bulgularını sonlandırarak IRRS ülke raporunu hazırlamıştır. Uzun soluklu ve her iki ekibin de titiz çalışmaları ile tamamlanmış olan IRRS ülke raporunda Kurumumuzun iyi uygulamalarına yer verilmekle beraber iyileştirmeye yönelik alanlara yönelik tavsiyeler yer almaktadır. Kurumumuz tarafından söz konusu tavsiyelere yönelik bir eylem planı hazırlanmıştır.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Güvence ve Nükleer Madde Sayım ve Kontrol (NMSK) Sistemi Danışmanlık Hizmeti (ISSAS), UAEA tarafından ülkelerin talepleri üzerine bir NMSK sistemi kurmak veya mevcut NMSK sistemlerini sürdürme konusunda yardımcı olmak üzere 2004 yılında oluşturulmuştur.

ISSAS, ülkenin UAEA ile olan güvence denetimi anlaşması ve ek protokollerinde yer alan yükümlülüklere ilişkin performansının incelenmesini sağlamaktadır.

Misyon, Kurumumuz tarafından Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) oluşturduğu uluslararası uzmanlar ekibi ve ilgili Kurum ve Kuruluşlarımızın temsilcilerinin katılımlarıyla 9-17 Ekim 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.

Misyonda ülkemizin; ulusal nükleer güvence uygulamaları, nükleer güvenceye ilişkin yasal ve düzenleyici çerçevesi, nükleer güvence uygulamalarına yönelik sistemleri ve uygulamaları ilgili uluslararası anlaşmalara ve UAEA Nükleer Güvence Kılavuz dokümanlara göre karşılaştırılarak mevcut durum gözden geçirilmiştir.

UAEA tarafından hazırlanan Misyon Raporu Temmuz 2024’te Kurumumuza iletilmiştir.

EPREV misyonu, Üye Devletlerde nükleer güvenliği güçlendirmek için UAEA tarafından sunulan akran değerlendirmelerden biridir. EPREV misyonu nükleer ve radyolojik acil durumlara hazırlıklı olmak ve müdahale etmek için düzenlemelere ve yeteneklere odaklanmaktadır.

EPREV misyonunun alımı Kurumumuzca planlanmaktadır.